entertainments

GEREKLİ ŞEHİR ANITI: CUMHURİYET KALESİ – Mustafa Altınbaş

Written by admin
[rotated_ad]

HALKIN GEREKLİ ANITI: CUMHURİYET KALESİ

Mustafa Altınbaş

Heykel önemli bir sanatsal etkinliktir ve bir heykelin değeri, sanatçının yeteneği ve kullandığı malzemeyi şekillendirirken ortaya koyduğu estetik vizyonla doğru orantılıdır. Heykellerin yapımında kullanılan malzemenin türü, bu malzemelerin işleniş şekli ve heykele ‘sanat eseri’ kimliği kazandıracak kompozisyon bir bütün olarak ele alınmalı ve verilen mesajın verdiği mesaj dikkate alınmalıdır. sanatçının iletmek istediği, heykelin ortaya çıkardığı ana unsurdur. Taş, bronz, kil, bakır, alçı, ahşap ve benzeri malzemelerin estetik bir bakış açısıyla kalıplanmasıyla oluşan bu sanat eserlerinin ilk ortaya çıkışı, neredeyse insanlığın geçmişine kadar uzanmaktadır.

Türkiye’de heykel sanatı özellikle Cumhuriyet’in ilanından sonra gelişmiştir. HHeykel sanatının Türkiye’de de yaygınlaşması devletin teşvik ve yönlendirmesiyle bu dönemde gerçekleşmiştir. Buna rağmen Türk insanının heykel ve heykel sanatına yönelik önyargılarının hem kültürel hem de dini nedenlerle yıkılması sanıldığı kadar kolay ve hızlı olmamıştır. Çünkü geçmişten günümüze bakıldığında Türk toplumunun bu tür sanatsal faaliyetlere kayıtsız kaldığı görülmektedir. Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde bile, çoğunluğu yabancılardan oluşan küçük bir grup dışında bu faaliyetlerin neredeyse hiç olmadığı bilinmektedir. Dolayısıyla toplumdaki bu önyargı, cumhuriyet rejiminin heykel ve heykelin yaygınlaşmasında aşması gereken ilk ve en önemli engeldi.

Ankara’dan Anadolu’ya açılarak Anadolu insanının çağdaş bir düzeye yükseltilmesinde heykel sanatının rolü vazgeçilmez olarak düşünülmüştür. Bu noktada Anadolu insanına çok daha kolay ulaşabilen Atatürk heykelleri ile Milli Mücadelemizi anlatan anıtsal heykeller büyük önem taşıyordu. Bu heykel ve anıtlar, halkın heykelle ilgili tabu ve önyargılarının yumuşatılmasında ve halkın cumhuriyet rejimini benimsemesine ve ulusal bilincin yükselmesine hizmet etmede çok etkili bir rol oynamıştır. Bu nedenle ülkemizde Atatürk’ün anıtsal heykelleri ve heykelleri yaygınlaşırken diğer yandan benzer sanatsal faaliyetler desteklenmiştir.

1930’lu yıllardan başlayarak, halkı sanat hakkında bilgilendirmek ve farkındalık yaratmak amacıyla az sayıda da olsa düzenlenen sergiler, çeşitli gazete ve dergilerde yayınlanan makaleler, tercüme kitaplar, yeni açılan galeriler, eğitim kurumları ve toplum merkezleri, “Ulusal kazılar Türkiye’de heykel sanatının arkeolojik araştırmalar ve müzeler, devlet tarafından sanatçıyı özendirmek için satın alınan eserler ve ödüller ile yeni okulların açılmasıyla nitelik ve nicelik olarak gelişmeye başladığı belirtilmektedir.

Atatürk ve Cumhuriyet kalesi heykeli

Ülkemizde heykel sanatının gelişimine katkı sağlayan etkinliklerden biri de Cumhuriyetin 50. yıl kutlamalarıdır. Büyük bir coşku ve heyecanla kutlanan 1973 Cumhuriyet Bayramı’nda İstanbul meydanlarında sadece 20 kadar heykel yapılmıştır. Ancak daha sonra çeşitli nedenlerle kaldırılan bu heykeller korunamamış, kültür ve sanata verilen değer bir kez daha gözler önüne serilmiştir. İstanbul meydanlarına dikilen heykellerden sadece birkaçı günümüze kadar gelebilmiştir. En önemlilerinden biri de Şadi Çalık’ın Galatasaray Meydanı’ndaki eseri Cumhuriyet Heykeli’nin 50. Yıldönümü.

50. yıl heykellerine örnek sayılabilecek heykellerden biri de Turgutlu’daki Atatürk ve Cumhuriyet Kalesi Heykeli’dir. Turgutlu’nun en önemli heykellerinden biri olarak değerlendirebileceğimiz bu anıtsal heykel, Cumhuriyetin kuruluş amacını ve değerlerini ön plana çıkarmaktadır.

Atatürk adlı heykel ve Cumhuriyet Kalesi 1973 yılında resmi törenle açıldıktan sonra bulunduğu meydana ’50’nin adı verildi. ‘Yıl Alanı’ adı verildi; Burada resmi törenler yapılır ve bu heykele taçlar verilirdi. 2016’daki darbe girişiminden sonra bölgenin adı değiştirilerek “15 Temmuz Demokrasi Şehitleri Alanı” olarak yeniden adlandırıldı.

Bugün ‘heykel’ olarak bilinen alan 1969 yılında belediye tarafından kamulaştırıldı ve 50. Yıl Anıtı’nın hazırlıkları başladı. Bölgede yapılan belediye çalışmalarının ardından ihale yapılarak arazi heykeltıraş’a teslim edildi.

29 Ekim 1973’te açılışı yapılan ve Cumhuriyetin 50. yıl dönümünü taçlandırmak için yapılan heykel, bir dönem Turgutlu Lisesi’nde resim öğretmenliği yapan Muharrem Yetken tarafından yapılmıştır. Eserin ortaya çıkmasında az da olsa Turgutlu halkının da katkısı olmuş ve hocamız yaptığı heykellerle öğrencilerini örnek almış; Bazılarının yanında çırak olarak kalmasına izin verdi. Önce anıtın maketi yapılır, ancak bu maket belediye tarafından reddedilir ve yeniden bir çalışma düzenlenir. Yeniden yapılan maketten sonra sıva malzemeleri temin edilerek anıtın temeli atılır. Bir metre derinliğinde bir temele sahip olan eserde sekiz farklı tema işleniyor.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk ortadadır ve liderlik niteliği, Cumhuriyetimizin kurucusu olarak öne çıkmaktadır. Atatürk’ü merkeze yerleştirmek, kuruluş felsefesinin mimarının, dolayısıyla soyut anlamda merkezde olmasının rolünü vurgular.

Heykelin en solundaki figür, elinde şapkası ve çapasıyla toprağı neşelendiren çiftçimizdir. Daha önce de belirttiğimiz gibi heykellerin yapımı sırasında sanatçımız yöre halkından yararlanmış ve söz konusu heykel için Mehmet Kömür’ü model olarak kullanmıştır.

Mustafa Kemal Atatürk’ün hemen solunda elinde meşale olan bir genç görüyoruz. Cumhuriyet ateşini elinde meşale ile temsil eden bu figür, geleceğin aydınlık olmasında gençlerin önemli bir rol oynadığını anlatıyor. Bu heykelde amaç çok kolay ve anlamlı bir şekilde ele alınmış ve bu kompozisyonu oluştururken heykeltıraşın üslubunu bir kez daha görüyoruz. Burada sanatçı, Mehmet Kömür’ün kendisi de yerli olan damadını model alarak ufak bir değişiklik yaptı.

Yine Gazi Paşa’nın sağındaki heykelde elinde kitap tutan bir kız görüyoruz. Burada gördüğümüz kız, Muharrem Yetkin’in öğrencisi Jale Erol. Gazi Paşa’nın sağındaki ve solundaki heykellerden birinin kadın, diğerinin ise erkek olması da dikkat çekicidir. Bu kompozisyonun yerleştirilmesinin arkasında iki cinsiyet arasındaki eşitlik vurgulanmalıdır. Ayrıca yapılan heykel, hem giyim hem de kıvrımların eşlik ettiği eski bir Yunan sanatı izlenimi veriyor.

Jale Erol’un hemen yanında bir Türk düşünür var. Bu heykelde tema net bir şekilde açıklanmıştır. Bu heykelin yapımında Mehmet Kömür model olarak kullanılmıştır.

Düşünürün sağında bir Türk askeri var. Bu heykel ile vatanın ruhu ve aynı zamanda ülkenin kurucu iradesi olan şehitlerimizi ve Türk Silahlı Kuvvetlerini temsil etmek amaçlanmıştır. Asker heykelini canlandıran model ise Mahir Keçeli oldu.

Ayrıca heykellerin üzerindeki işaret yeni kurulan Cumhuriyeti temsil ederken, aşağıdaki heykellerin verdiği anlamlar rejimin koruyucularını temsil etmektedir.

Bugün ‘heykel’ olarak bilinen eser, ‘anıtsal heykeller’ kategorisine giriyor. Kullanılan malzemeler alçı ve kil karışımı olmasına rağmen eserin yapımında sıralı oyma ve kalıplama işlemleri uygulanmıştır. İlçenin en önemli simgelerinden biri olmaya devam eden Atatürk ve Cumhuriyet Kalesi anıtı da ilçede bu büyüklükteki tek anıttır.

[rotated_ad]

About the author

admin

Leave a Comment